Podsumowanie projektu

W ramach stypendium Krajowego Planu Odbudowy dla Kultury, realizowałem od 1 września 2025 roku Przedsięwzięcie pt. „Semantyki żonglerki. Poszukiwanie znaczeń, kontekstów i formy”. Celem projektu było stworzenie pokazu, który w nowoczesny sposób (wykorzystując projekcje, internet rzeczy, modelowanie danych w czasie rzeczywistym) będzie prezentował znaczenia związane z żonglerką. Projekt podzielony był na cztery etapy, składające się z badań literaturowych, eksploracji możliwości nowych technologii (internet rzeczy, wizualizacje), współpracy z zaproszonymi artystami i ekspertami oraz pokazu pracy. Proces twórczy w swojej treści koncentrował się na wydobyciu znaczeń i sensów kojarzonych z żonglerką, zaś od strony formalnej był poszukiwaniem sposobów prezentacji tych znaczeń poprzez zaangażowanie nowoczesnych środków wyrazu.

Badania literaturowe przeprowadziłem w oparciu o lekturę wybranych opracowań na temat cyrku współczesnego lub żonglerki, takich jak „Circosiana”, „Cyrk w świecie widowisk”, ”On the Symbolism of Juggling: The Moral and Aesthetic Implications of the Mastery of Falling Objects”, ”The Circus. An International Art”, ”Juggling – From Antiquity to the Middle Ages: the forgotten history of throwing and catching”. Istotnym elementem tego etapu była również lektura i analiza porównawcza tłumaczeń „Dialogów” Platona (grecka, angielska, polska) oraz książek kreślących inny lub szerszy kontekst kulturowo-filozoficzny, takich jak ”Street Performers and Society in Urban Japan, 1600–1900: the beggar’s gift”, „Homo Ludens”, „Portret artysty jako linoskoczka”, „Wielki łańcuch bytu”, „Duch nadziei i inne eseje” czy „Błazen – maski i metafory” (pełna lista znajduje się na końcu artykułu). Obok tego, źródłem wiedzy o znaczeniach bliskich żonglerce była analiza wybranych spektakli cyrkowych i teatralnych, takich jak ”Stories about Gravity” Jaya Gilligana. W kontekście analizy numerów żonglerskich, szczególnie ciekawe i inspirujące okazały się spostrzeżenia Denisa Paumiera na temat etiudy Sergieja Ignatova (link do nagrania) . Badania te pozwoliły mi na stworzenie siatki kontekstów, w jakich przedstawiana, kojarzona i problematyzowana była żonglerka. W oparciu o tę siatkę stworzyłem scenariusz i rozpocząłem poszukiwania formalne z wykorzystaniem nowych technologii (internet rzeczy i wizualizacje) oraz współpracę z zaproszonymi artystami i ekspertami z obszaru nauki.

Podczas drugiego etapu, skupionego wokół zastosowań nowych technologii, szczególnie interesowała mnie koncepcja internetu rzeczy. Od strony technicznej – jej potencjał przesyłania danych w czasie rzeczywistym, od strony artystycznej – możliwość, zakres i ograniczenia reprezentacji zjawisk i przedmiotów. By wykorzystać tkwiący w niej potencjał, do projektu zaprosiłem dwójkę informatyków (Łukasza Obuchowicza i Michała Meine), którzy zaprojektowali i zaprogramowali układ elektroniczny , składający się z mikrokontrolera oraz czujników rejestrujących przyspieszenie (akcelerometr) i orientację w przestrzeni (żyroskop). Michał Meina stworzył model piłki 3D, dostosowany do umieszczenia elektroniki, która komunikowała się z komputerem poprzez protokół UDP. Po nawiązaniu łączności między układem a komputerem poszukiwałem sposobu reprezentacji danych. Do tego celu wykorzystałem program TouchDesigner (TD), który pozwolił nie tylko na ich reprezentację, ale również na kompleksowe zarządzanie plikami audio i wideo. Dzięki temu z jednego miejsca możliwe stało się sterowanie wszystkimi zasobami multimedialnymi oraz przekształcanie sygnału docierającego z mikrokontrolera poprzez router do komputer, a stąd do TD, który następnie wysyłał sygnał poprzez HDMI do projektora.

Równolegle do prac zgłębiających potencjał nowych technologii, podjąłem współpracę z trójką artystów cyrkowych: Arturem Perskawcem, Krzysztofem Pacholikiem i Maciejem Stankiewiczem. Z dwoma pierwszymi przeprowadziłem wywiady i zarejestrowałem ich improwizacje żonglerskie, zaś Maciej Stankiewicz, z racji swoich zainteresowań i specjalizacji, przygotował krótki materiał na temat matematycznej notacji żonglerskiej, zwanej siteswaps. Wszystkie nagrania zostały przeze mnie zmontowane i wkomponowane w końcową prezentację pracy. Utwory muzyczne skomponowali Józef Buchnajzer i Michał Lewartowicz.

Przygotowania do pokazu pracy polegały na integracji zgromadzonych materiałów (nagrania wideo, audio, dane generowane z układów elektronicznych umieszczonych w piłkach) w programie TouchDesigner. Proces okazał się wyjątkowo długi i złożony, ale w jego efekcie powstała reagująca na muzykę i dane zewnętrzne projekcja wideo. Pokaz pracy wraz z rozmową z publicznością o projekcie odbyły się 21.02.2026 r. w Lublinie, w „Domu Żołnierza”, podczas wydarzenia ”Work in Progress” zorganizowanego przez Fundację Sztukmistrze w Lublinie.

Materiał badawczy zgromadzony w ramach pokazu pracy, wraz z nowo nabytymi kompetencjami, poznanymi narzędziami i inspirującymi współpracami stanowi dla mnie punkt wyjścia do dalszych prac artystycznych nad tym projektem.

Twórcy

Koordynacja i wykonanie: Mateusz Kownacki

Osoby obecne w materiałach wideo: Artur Perskawiec, Krzysztof Pacholik, Maciej Stankiewicz, Marta Połeć

Muzyka: Michał Lewartowicz, Józef Buchnajzer

Konsultacje filologiczne: Wojciech Białecki

Konsultacje informatyczne: Łukasz Obuchowicz, Michał Meina

Nagrania: Jakub Kotynia

Podziękowania dla Fundacji Sztukmistrze w Lublinie za możliwość zaprezentowania pokazu pracy oraz dla Domu Żołnierza w Lublinie i Centrum Spotkania Kultur w Lublinie za udostępnienie przestrzeni.

Informacja o finansowaniu

Przedsięwzięcie sfinansowane zostało ze środków Unii Europejskiej w ramach instrumentu NextGenerationEU, realizowanego poprzez Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności, inwestycja A2.5.1 „Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju”.